MANYZDY
OZ OIYM

Erbol Tileshov daiekshelerdin ne ushin alynganyn tusindirdi

Erbol Tileshov daiekshelerdin ne ushin alynganyn tusindirdi

Бүгін Астанада өткен латын әліпбиіне қатысты баспасөз мәсілихатында Ш.Шаяхметов атындағы республикалық үйлестіру орталығының директоры Ербол Тілешов Елбасыға таныстырылған латын әліпбиінің соңғы нұсқасы не себепті бірінғай дәйекшемен берілгендігін түсіндірді, деп хабарлайды Baq.kz ақпарат агенттігі.

«Барлығыңыздың да осы сұрақты қоятындарыңызды біліп отырмын. Сондықтан сұрақ бермес бұрын, жауап беріп кетейін. Біз екінші нұсқада не себепті диграфтардан бас тартық? Бірінші нұсқада қазақ тіліне қатысты негізгі төл дыбыстар диграфтармен берілген болатын. Ол жайлы көп сын айтылды, көп талқыланды. Оны бәріңіз білесіздер. Ал латын әліпбиінен қазақтың ұлттық алфавитін жасаудың негізгі үш түрі бар. Алғашқысы – диграфтар арқылы жасау, екіншісі – апостроф арқылы және соңғысы - умляут (диакритика) арқылы. Біз бастапқыда диграфтарды таңдағамыз. Ол жайлы көз дағды, қол дағдыға байланысты көптеген пікірлер айтылды. Соны ескере отырып, ғалымдар апостроф – дәйекшенің көмегімен жасап шықтық. Бұл менің ойымша, халыққа алғашқыдан гөрі жақсы әсер етеді деп ойлаймын» - дейді Ербол Тілешов.

Оның сөзіне қарағанда басында диакритикамен жасалған әліпбилер уақыт өте келе апострофқа ауысып кетеді екен. Бұндай қадам латын әліпбиін қабылдаған кейбір елдерде кездеседі.

«Кей мемлекеттер басында диакритикамен (таңбаның үстіне қос нүкте қою) бастап, кейін апострофқа (таңбаның шекесіне дәйекше қою) ауысқан. Мысалы неміс тілі, ағылшын тілі, мына өзбектердің кейінгі қабылдаған нұсқасына қарасаңыздар диграфтан апострофқа ауысты. Біз осының барлығын саралай келе, қазақ тіліндегі 32 әріптің тоғызын дәйекше (апостроф) арқылы бердік. Өздеріңіз білетіндей қазақ тіліне алғаш рет дәйекшені алып келген Ахмет Байтұрсынұлы болатын. Біз сол кісінің еңбегіне сүйене отырып та жасадық. Дегенмен диграфтарды да қалтыру ойда болған. "Ш" мен "Ж" әріптерін диграфпен беру ұсынылған. Және өздеріңіз білетіндей, ол солай болып келген. Бірақ жүйелілік болсын деп, екіншіден біздің таңбаларды белгілеуге апострофтар жеткілікті. Сондықтан осы өзіміздің төл дыбыстарымызды түгелдей дәйекшемен беру дұрыс болар деп таптық» - дейді тіл маманы.

Естеріңізде болса, Ербол Тілешов бұған дейін латын тіліне қатысты Елбасының жеке өзіне 300-ден астам хат келіп түскенін айтқан болатын.

 


Комментарии (0)

    MERGENSOZ
    MERGENSOZ

    Amirzhan Kossan

    Повышение зарплат депутатов и полицейских - покупка их лояльности в ближайший период; следовательно, в скором времени в парламенте надо будет утверждать что-то особенное и нужно будет обеспечивать порядок во время возможных протестов.
    А учителя и врачи - подождут?!
    На месте школьных и медицинских профсоюзов я бы возмутился и призвал бы своих коллег проявить свой протест!

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    ALASHORDA - 100 JIL
    TUGAN KUN